Republika Srpska je u proteklom periodu demonstrirala sposobnost da u modernom geopolitičkom okruženju, uprkos geografskim i demografskim ograničenjima, postane važan diplomatski činilac i politički most između Istoka i Zapada, istakao je stručnjak za međunarodnu i ekonomsku politiku Nemanja Plotan u kolumni za Srnu.
Kolumnu Plotana prenosi u cijelosti:
Delegacija Republike Srpske, koju su predvodili vršilac dužnosti predsjednika Republike Srpske Ana Trišić Babić i predsjednik SNSD-a Milorad Dodik, imala je čast da od 26. do 29. januara bude ugošćena u Izraelu uz najviše državne počasti.
Iako je prijateljstvo između srpskog i jevrejskog naroda kroz istoriju oduvijek bilo na zavidnom nivou, ova posjeta, ipak, po mnogo čemu predstavlja prekretnicu i novo poglavlje ovog neraskidivog prijateljstva dva naroda.
Srpska podrška jevrejskom državotvornom projektu i stvaranju države Izrael prethodila je čak i formalnom međunarodnom priznanju tog prava.
Još u decembru 1917. godine, u jeku Prvog svjetskog rata, dok je i sama bila okupirana i na ivici biološkog opstanka, srpska vlada u egzilu uputila je preko svog izaslanika u SAD, kapetana srpske vojske i ljekara doktora Davida Albale, zvanično pismo podrške Balfurovoj deklaraciji i stvaranju jevrejske države.
Time se srpski narod svrstao među prve narode koji su jasno i nedvosmisleno stali uz cionističku ideju, prepoznajući u jevrejskom narodu istu onu istorijsku borbu za slobodu, dostojanstvo i državnost koju su i sami vodili.
Za vrijeme Drugog svjetskog rata, Srbi i Jevreji su pod okupacijom nacističkog i ustaškog režima dijelili istu sudbinu stradanja u koncentracionim logorima, pa su tako danas Jasenovac i Donja Gradina za Srbe i Jevreje ne samo simboli zajedničkog stradanja, već i istorijsko upozorenje na sudbinu koja ih čeka ako se odreknu svojih državotvornih ideja.
Kontinuitet ovih istorijskih veza potvrđen je i nakon Drugog svjetskog rata, kada je Jugoslavija već 19. maja 1948. godine, u najranijoj fazi njenog postojanja, priznala državu Izrael, svrstavajući se tako među prve države svijeta koje su to učinile.
Time je srpsko-jevrejsko savezništvo dobilo i svoju formalno-političku dimenziju, utemeljenu na zajedničkom iskustvu stradanja i nepokolebljivoj borbi za slobodu.
Istu tu borbu za slobodu i istorijsku pravdu koju Republika Srpska vodi zadnjih 30 godina formalno je prepoznao i Izrael kada je ugostio delegaciju Republike Srpske uz najviše državne počasti.
Ova posjeta dolazi u jeku političke i pravne borbe koju Republika Srpska vodi sa nelegitimnim visokim predstavnikom Kristijanom Šmitom, koji je pored svoje jasne netrpeljivosti prema Republici Srpskoj i otvoreni simpatizer nacističkog pilota Vernera Meldersa.
Možda se istorija ne ponavlja uvijek, ali se i te kako rimuje, a Republika Srpska i Izrael su pokazali spremnost da se zajedno odupru političkom revizionizmu istorije.
Većinu svog postojanja Republika Srpska je provela pod okriljem zapadne liberalne hegemonije, za čije vrijeme je svijet u velikom omjeru kreirala američka Demokratska partija, često na štetu nacionalnih interesa i same Republike Srpske.
Mnoge od ovih politika Republika Srpska je uspjela da prebrodi, a svakako joj je u tome saveznik bio i Izrael.
U savremenoj teoriji međunarodnih odnosa odavno je prepoznato, a posebno od autora kao što su Hans Morgentau i Margaret Herman, da se odnosi među državama često ne oblikuju isključivo kroz apstraktne institucije i formalne politike, već kroz lične odnose, povjerenje i percepcije političkih lidera.
Upravo u tom kontekstu treba posmatrati i izuzetno visok nivo odnosa koje Republika Srpska danas ima sa Izraelom, a koji su u velikoj mjeri rezultat dugogodišnjeg ličnog angažmana i konzistentne politike predsjednika Milorada Dodika.
Najviše državne počasti, priznanje Kneseta „Žabotinski za slobodu“, simbolični gestovi dubokog poštovanja u Jerusalimu, kao i otvorena spremnost izraelskog državnog vrha, uključujući premijera Benjamina Netanjahua, da pruži podršku Republici Srpskoj, jasno ukazuju da se nije riječ o protokolarnoj posjeti, već o odnosu izgrađenom na ličnom povjerenju, političkoj dosljednosti i zajedničkom razumijevanju istorijske borbe za slobodu i državnost.
Genijalnost spoljne politike koju je sprovodila Republika Srpska dodatno se ogleda u činjenici da se delegacija Republike Srpske u rasponu od par dana u Izraelu sastala sa najvišim zvaničnicima Izraela, kao i ambasadorima SAD i Ruske Federacije.
Time je Republika Srpska demonstrirala sposobnost da u modernom geopolitičkom okruženju, uprkos geografskim i demografskim ograničenjima, postane važan diplomatski činilac i politički most između Istoka i Zapada.
Upravo iz takvog strateškog i vrijednosnog okvira proistekla je i spremnost da se odnosi Republike Srpske i Izraela u narednom periodu dodatno institucionalizuju i prodube kroz saradnju u svim sektorima.
Posebno je značajno to što je Izrael pokazao jasno razumijevanje i principijelnu podršku očuvanju političke autonomije Republike Srpske, onako kako joj je ona garantovana izvornim Dejtonskim mirovnim sporazumom.
U vremenu rastuće pravne nesigurnosti, revizionizma i pokušaja centralizacije mimo međunarodnih garancija, ovakva podrška ne predstavlja samo diplomatski gest, već potvrdu zajedničkog opredjeljenja za poštovanje međunarodnog prava, istorijske istine i prava naroda da sami odlučuju o svojoj političkoj sudbini.
