Najuži dio Sarajeva nekada je pripadao ili Srpskoj pravoslavnoj crkvi (SPC) ili Srbima, a danas se tu šire pojedinci i institucije koje na sve načine nastoje da izbrišu i najmanji trag srpskog postojanja na tim prostorima.
Piše: Željka Domazet
Osim zgrade Bogoslovije u kojoj je smješten Ekonomski fakultet u Sarajevu, SPC godinama traži imovinu čiju vrijednost se niko ne usuđuje da procijeni, jer je riječ o najatraktivnijim parcelama u centru grada.
Riječ je o zemljištu na kojem su podignute zgrade sadašnje Parlamentarne skupštine i Savjeta ministara, zatim hotel „Holidej in“, kao i sportska dvorana „Zetra“ koja je sagrađena na pravoslavnom groblju.
Izigrani potpisi o vraćanju imovine
Bilo je pokušaja da se imovina vrati SPC, ali su pali u vodu, uprkos činjenici da je iza njih stajao i tadašnji visoki predstavnik Valentin Incko. Predstavnici vlada Federacije BiH (FBiH) i Kantona Sarajevo, sarajevske opštine Stari Grad i Ekonomskog fakulteta potpisali su u junu 2010. godine sporazum o vraćanju zgrade Bogoslovije SPC, prema kojem je gradnja nove zgrade Ekonomskog fakulteta trebalo da počne 2011. godine.
Međutim, vlasti nisu preduzele ništa da se taj sporazum i primijeni. Sve je palo u vodu i svi potpisi i obećanja ostali su mrtvo slovo na papiru.
O Srbima, SPC i srpskoj imovini u Sarajevu još ponekad progovore istoričari, ukoliko neko pokrene to pitanje. Istoričar Draga Mastilović izjavio je za Srnu da je prisustvo Srba na prostorima današnjeg Sarajeva poznato još u ranom srednjem vijeku.
– Prema istorijskim izvorima, prisustvo Srba u Sarajevu i na tim prostorima se proteže kroz čitav srednji vijek, a čak i u osmanskim dokumentima se to potvrđuje. Mi smo nedavno pronašli jedan osmanski dokument iz prve polovine 18. vijeka koji doslovno kaže „Srpska hrišćanska crkva u Sarajevu“. Dakle, srpsko nacionalno ime se stalno pominje na tom prostoru – istakao je Mastilović.
Veliki dio Sarajeva izgrađen na srpskoj zemlji
Što se tiče samog zemljišta, naveo je Mastilović, poznato je da je veliki dio Sarajeva izgrađen na srpskoj zemlji.
– Gradilo se na srpskoj zemlji, a još bitnije je da su srpski trgovci dobrim dijelom doprinosili izgradnji Sarajeva – rekao je Mastilović.
On napominje da je, nažalost, danas većina tih objekata Mitropolije dabrobosanske SPC uzurpirana i ne može biti korištena.
– Istorijske okolnosti su bile takve da objekti, poput hotela „Evropa“ ili neka druga značajna zdanja budu izuzeti tada ili nacionalizovani i oni se ne vraćaju do dana današnjeg njenim stvarnim vlasnicima. Najgore je što ni SPC nema mogućnost da vrati svoje objekte – konstatovao je Mastilović.
Zgradu Bogoslovije ne žele da vrate SPC
Mastilović kaže da jedan od ključnih problema SPC i Srba to što vlasti u Sarajevu i u FBiH uporno odbijaju da vrate zgradu Bogoslovije.
– To je jedan od pokazatelja na koji način se pokušava zatrijeti svaki pomen Srba u Sarajevu, njihov značaj kroz istoriju, ali i potvrda da u današnjem Sarajevu nisu spremni, nažalost, ni na vjerski, ni na međunacionalni dijalog niti na razumijevanje. Nažalost, SPC je danas obespravljena u Sarajevu jer joj veliki broj objekata još nije vraćen, a znamo pouzdano da su srpski trgovci, srpske zanatlije svoja imanja ostavljali SPC. Mi danas u Sarajevu imamo pokušaj potpunog zatiranja pomena Srba, zatiranja srpske kulture i tradicije, svega što je srpsko, čak i u nazivima ulica – upozorio je Mastilović.
Srbi se ne smiju odreći Sarajeva
Mastilović je naglasio da se, uprkos svemu, Srbi kao narod, a posebno ljudi koji se bave pitanjima kulture pamćenja ne smiju odreći Sarajeva, nijednog pedlja srpske zemlje u tom gradu, niti svega onoga što je srpska kultura i istorija tu izgradila.
– Mi se ne smijemo odreći Sarajeva – poručio je Mastilović.
Na pitanje da li Srbi danas imaju dovoljno pažnje i znanja o svemu onoš što su nekada bili Srbi u Sarajevu, Mastilović je odgovorio da nije siguran kada je riječ o širim krugovima koliko su ljudi upoznati o tome kakav je značaj Sarajeva bio za srpsku istoriju i kulturu kroz vijekove postojanja.
– Ono što sadrži „Riznica“ Stare crkve u Sarajevu je neprocjenjivo blago koje svjedoči o vijekovima našeg prisustva na tom prostoru. Drugi narodi da imaju to što mi imamo u „Riznici“ Stare crkve, a da ne govorim o drugim objektima, bili bi jako ponosni. Nisam siguran koliko mi eksponiramo uopšte tu priču – kaže Mastilović koji je ministar za naučnotehnološki razvoj i visoko obrazovanje Republike Srpske.
On ukazuje da su Srbi, nažalost, skloni da se povlače sa tih prostora, zaboravljajući svoju kulturu, istoriju i tradiciju, prepuštajući čitave te oblasti nekome drugom.
– Sarajevo je grad koji su gradili Srbi i mi, zbog naših predaka, nemamo pravo da ga se danas odreknemo. Na nama je koliko ćemo njegovati kulturu pamćenja i na Sarajevo kao srpski grad i na te znamenite Srbe koji su gradili ne samo Sarajevo, nego srpsku kulturu i istoriju na ovim prostorima – poručio je Mastilović.
