Bilans krvavog pira muslimanskih paravojnih jedinica 2. i 3. maja 1992. godine u Sarajevu – 42 ubijena vojnika JNA i civila, i to u Domu JNA jedan, Radničkom univerzitetu „Đuro Đaković“ tri, na Skenderiji 14, Dobrovoljačkoj ulici devet i na drugim lokacijama u Sarajevu 13.
Priredio: Ognjen Begović
U subotu i nedjelju, 2. i 3. maja, navršavaju se 34 godine od zločina u Dobrovoljačkoj ulici u Sarajevu nad pripadnicima Jugoslovenske narodne armije (JNA), nedužnim mladićima i nevinim civilima, za čiju smrt još niko nije odgovorao.
Prema programu, u nedjelju, 3. maja, u 10.00 časova u Crkvi Svetog Georgija u Miljevićima u opštini Istočno Novo Sarajevo biće služen parastos za ubijene u Dobrovoljačkoj ulici.
U 11.00 časova u nekadašnjoj Dobrovoljačkoj ulici u Sarajevu planirana je mirna šetnja, nakon čega će biti prislužene svijeće, te položeno cvijeće i služen pomen nevinim žrtvama na mjestu zločina.
Prema podacima Republičkog centra za istraživanje rata, ratnih zločina i traženje nestalih, 2. i 3. maja 1992. godine ubijeno je najmanje 28 pripadnika JNA.
Prema nacionalnom sastavu, ubijena su 32 Srbina, šest Hrvata, dva muslimana i dva Albanca, od kojih 10 oficira, 28 vojnika i četiri civila koja su radila u JNA.
Ranjeno je 26 lica u Domu JNA, po tri u Radničkom univerzitetu i na Skenderiji, 30 u Komandi Druge vojne oblasti, šest u Dobrovoljačkoj ulici, te 26 na drugim lokacijama.
Tada je ranjeno 71 vojno lice, od kojih 10 oficira, 28 vojnika JNA i četiri civila.
U izvještaju Ministarstva unutrašnjih poslova (MUP) Republike Srpske, sudskim spisima i prema Republičkom centru za istraživanje ratnih zločina, ovaj događaj, kao i ubistva 2. maja, vode se pod zajedničkim nazivom slučaj „Dobrovoljačka“, te se i broj od 42 poginula pripadnika JNA odnosi na sva ta dešavanja, a ne samo na poginule u Dobrovoljačkoj ulici.
Napadom na kolonu JNA u Dobrovoljačkoj, koja se mirno povlačila iz Sarajeva prema sporazumu i uz garanciju mirovnih snaga UN na čelu sa generalom Luisom Mekenzijem, rukovodili su tadašnji član Predsjedništva tadašnje BiH Ejup Ganić i rukovodstvo takozvane RBiH.
Iako je za bezbjednost vojnika garantovao tadašnji predsjednik Predsjedništva BiH Alija Izetbegović, kolona JNA nije bezbjedno izašla iz Sarajeva, već je prekinuta i napadnuta.
Zločin i dalje čeka kaznu
U Sudu BiH 27. oktobra 2022. godine počelo je dva puta odgađano suđenje članu ratnog Predsjedništva BiH Ejupu Ganiću i još devetorici nekadašnjih visokih bošnjačkih vojnih i policijskih funkcionera optuženih za zločine počinjene nad pripadnicima JNA 3. maja 1992. godine u Dobrovoljačkoj ulici, a ovaj sudski proces još nije dobio epilog.
Na Sudu BiH 13. novembra 2024. počeo je i odvojeni postupak protiv Kerima Lučarevića, koji je optužen u svojstvu komandanta Vojne policije Republičkog štaba Teritorijalne odbrane takozvane RBiH, a na teret mu je stavljeno da nije preduzeo mjere na kažnjavanju počinilaca ubistava i ranjavanja tokom napada na kolonu vojnika i civila zaposlenih u JNA 3. maja 1992. u Dobrovoljačkoj ulici, kao i njihovog zlostavljanja.
Optuženim u postupku „Ejup Ganić i drugi“ stavljeno je na teret da su 3. maja 1992. godine u Sarajevu, u okviru svojih funkcija i ovlaštenja u vojnim, policijskim i civilnim strukturama, zajedno sa podređenima, planirali, podstrekavali i izvršili napad na nebranjenu mješovitu kolonu vojnika i civila zaposlenih u JNA, koja je bila pod pratnjom mirovnih snaga UN.
Optužnica ih tereti i da nisu spriječili ubistva i ranjavanja vojnika i civila, da su propustili da kazne izvršioce ubistava i ranjavanja, mučili i nečovječno postupali prema zarobljenim vojnicima, da nisu spriječili ni kaznili izvršioce, te da su pomagali počiniocima nakon izvršenog zločina.
Predstavnici institucija Republike Srpske već godinama naglašavaju da su glavni krivci za tragične događaje u Dobrovoljačkoj ulici članovi političkog vrha takozvane RBiH, ali i paravojne muslimanske jedinice u Sarajevu, poput „Zelenih beretki“, „Patriotske lige“ i drugih kriminalnih formacija.
Pri tome, opšti je stav iz Republike Srpske da Tužilaštvo BiH, koje je pod snažnim pritiskom i uticajem međunarodne zajednice i bošnjačke političke elite, takođe snosi veliku odgovornost što je predmet „Dobrovoljačka ulica“ još bez sudskog epiloga.
Nekadašnji međunarodni tužilac u Tužilaštvu BiH Džud Romano, početkom 2012. godine, donio je odluku o obustavi istrage protiv 14 lica, smatrajući da nisu učinili krivična djela koja su im stavljena na teret.
Advokat Milan Romanić, u ime oštećenih porodica Bogdane Tomović i Gordane Gvozdenović, još 2012. godine podnosio je prigovore kancelariji glavnog tužioca Tužilaštva BiH povodom obavještenja od 23. januara te godine da se istraga u predmetu „Dobrovoljačka“ obustavlja.
U Republici Srpskoj sve ove godine ukazuju na sporost i neefikasno procesuiranje zločina u Dobrovoljačkoj ulici, iako su u istragama najčešće pominjana imena bila Jovan Divjak, Ejup Ganić, Jusuf Pušina, Hasan Efendić, Zaim Backović, Dragan Vikić, Jovica Berović, Emin Švrakić, Damir Dolan, Jusuf Kecman, Ibrahim Hodžić, Dževad Topić, Fikret Muslimović, Rešad Jusupović i Ismet Bajramović Ćelo.
MUP Republike Srpske Tužilaštvu BiH dostavio 117 dokumenata
U svim dosadašnjim izvještajima Tužilaštvu BiH, MUP Republike Srpske je navodio da napadi 2. i 3. maja 1992. godine na objekte i pripadnike JNA, a posebno u Dobrovoljačkoj ulici, predstavljaju krivično djelo ratnog zločina protiv civilnog stanovništva, ranjenih i bolesnih, ratnih zarobljenika, protivpravnog ubijanja i ranjavanja neprijatelja, kao i povrede zakona i običaja rata.
U izvještajima se navodi i da je taj zločin potom prerastao u bezočni, nehumani i planirani atak muslimanskih paravojnih jedinica na članove porodica vojnika, oficira i građanskih lica u JNA.
Prema saznanjima i dokazima kojima raspolaže MUP Republike Srpske, nakon stravičnog zločina počinjenog nad pripadnicima JNA u Sarajevu, pripadnici „Zelenih beretki“, „Patriotske lige“, „Bisera“ i drugih ozloglašenih paravojnih muslimanskih jedinica, otpočeli su progon njihovih porodica, tako što su im djecu i supruge nasilno otimali iz sarajavskih stanova, da bi ih potom ucjenjivali i razmjenjivali s ciljem stvaranja atmosfere straha i panike među Srbima početkom rata u Sarajevu.
Obimne istražne radnje MUP-a Republike Srpske rezultirale su izvještajem od 45 stranica, a u 122 priloga, uz izvještaj Tužilaštvu, dostavljeno je 117 dokumenata sa oko 470 stranica, tri fono-zapisa – audio-kasete, dva kompakt diska sa presretnutim razgovorima i dva video-zapisa.
Sve navedeno dokazuje postojanje pomenutih krivičnih djela i neposredno učešće osumnjičenih lica, a posebno generala Jovana Divjaka u njihovom izvršavanju.
Nažalost, i pravosuđe BiH i sarajevska politička čaršija, ostali su nijemi ne samo na ove dokaze već i na tvrdnje srpske strane da je u Sarajevu tokom rata bilo 126 logora, kao i da je oko 3.200 civila srpske nacionalnosti stradalo u tom gradu.
Lažna obećanja Alije Izetbegovića da će konvoj biti bezbjedan
Kobnog 2. maja 1992. godine u 11.30 časova, oko 200 pripadnika jedinica Teritorijalne odbrane takozvane RBiH i „Zelenih beretki“, među kojima su bili Sakib Puška, Jusuf Juka Prazina i Emin Švrakić, kao i jedinica kojima je komandovao sarajevski kriminalac Ismet Bajramović Ćelo, držali su u blokadi, a potom napali Dom JNA u Sarajevu, otvarajući vatru iz cjelokupnog raspoloživog naoružanja.
Tada je jedan od naoružanih pripadnika paravojnih muslimanskih jedinica, iz vatrenog oružja ranio u grudi i ruke načelnika Doma JNA potpukovnika Bogoja Božinovskog, a u istom napadu ubijen i portir Doma Dževad Bidžo.
Zarobljeno je 10 pripadnika JNA i civila na službi, i to potpukovnik Božinovski, vojnik Ducan, poslovođa restorana Dragoslav Mitrović, zatim civili Selver Švraka, Đorđe Sokolović, Todor Sokolović, kuvar Mustafa Čaušević, konobarica Munira Buga, radnica Milka Šuša i domaćin Doma Petar Stanišić.
Komandant Druge armije JNA general Milutin Kukanjac uputio je pukovnika Šuputa sa 40 ljudi sa naredbom da deblokiraju opkoljene vojnike, međutim, oni upadaju u zasjedu kada je ubijeno šest pripadnika vojske i uništen jedan transporter.
Ostali vojnici ostali su opkoljeni i, kasnije, zajedno sa osobljem Doma JNA zarobljeni.
Prema svjedočenjima nekih od žrtava zločina u Dobrovoljačkoj, 3. maja oko 8.00 časova odlučeno je da komandant Druge armije i vojne kolone JNA general Kukanjac napusti Komandu Druge armijske oblasti, međutim, vojska i oficiri to nisu dozvolili.
Oko 13.00 časova u razgovoru između kanadskog generala Luisa Mekenzija, prvog komandanta Unprofora u BiH i generala Kukanjca dogovorena je razmjena predsjednika takozvane RBiH Alije Izetbegovića, za izvlačenje vojske i oficira iz Komande na Bistriku ka Lukavici.
Razmjena je bila dogovorena za 15.00 časova.
Međutim, u Komandu dolazi Izetbegović sa kćerkom Sabinom i pratnjom u kojoj su, između ostalih, bili Zlatko Lagumdžija i Jusuf Pušina.
Prema ranijem iskazu jednog od učesnika kolone Marinka Milidraga, „uz lažni blagoslov i lažna obećanja Alije Izetbegovića da će konvoj biti bezbjedan“, vojska je napustila kasarnu u 18.00 časova.
Na čelu kolone, koja je brojala oko 40 vozila sa oko 300 ljudi, bili su general Mekenzi, general Kukanjac i Jusuf Pušina.
Dolaskom kolone u Dobrovoljačku ulicu u blizini Miljacke otvorena je vatra na kolonu.
– Pucali su na nas sa svih strana. Sa krovova, prozora – rekao je Milidrag i dodao da je vatra otvorena iz streljačkog naoružanja, a korištene su i tromblonske mine.
On je naveo da je pucano i na obilježeno sanitetsko vozilo u kojem je poginuo primarijus doktor pukovnik Budimir Radulović.
– Ubijen je i pukovnik (Boško) Mihajlović, oficir bezbednosti, koji je u penziju otišao dan ranije. Pripadnici „Zelenih beretki“ i „Patriotske lige“ izvlačili su oficire iz vozila i hladnokrvno ih ubijali – ispričao je Milidrag u jednom od svojih iskaza.
Novo ročIšte u predmetu „Ganić i drugi“ 13. maja
Na posljednjem ročištu u predmetu „Ejup Ganić i drugi“, koje je održano 22. aprila u Sudu BiH, svjedok Tužilaštva BiH Đurađ Majkić svjedočio je o napadu na kolonu vojnika, ubistvu koje je počinio pripadnik „Zelenih beretki“, te o tome kako je zarobljen i sproveden u fiskulturnu salu u Sarajevu, gdje je bio tučen i ispitivan.
Ovaj proces je i dalje bez sudskog epiloga, a naredno ročište zakazano je za 13. maj.
Za napad na kolonu JNA 3. maja 1992. godine u Dobrovoljačkoj ulici u Sarajevu ubistva, ranjavanje i zlostavljanje pripadnika JNA i civila, optuženi su Ejup Ganić, Zaim Backović, Hamid Bahto, Fikret Muslimović, Jusuf Pušina, Bakir Alispahić, Enes Bezdrob i Ismet Dahić, koji su obavljali visoke političke, vojne i policijske dužnosti.
