Karan: Srpska svoj ustavnopravni status brani institucionalno

7
Foto: SRNA

Ovaj mandatni period bio je obilježen napadom posredstvom Ustavnog suda BiH kroz više zahtjeva za ocjenu usaglašenosti ustava entiteta sa Ustavom BiH i rješavanje ustavnog spora između BiH i Republike Srpske, koja je odbranu svog ustavnopravnog statusa garantovanog Ustavom BiH i cjelinom dejtonsko-pariškog sporazuma branila institucionalno, kao i političkom borbom, ocijenio je profesor ustavnog prava Siniša Karan u kolumni za Srnu.

Kolumnu profesora ustavnog prava Siniše Karana – Srna prenosi u cjelosti:

U BiH politička gibanja stavljala su u fokus posmatranja prije svega oblik državnog uređenja. Danas ta kretanja karakteriše tendencija revizije Ustava, prevashodno vanustavnim putem, a najčešće pod različitim izgovorima.

Najradikalniji su zahtjevi, koji su protiv dvoentitetskog uređenja, a za klasično centralistički i unitaristički model, sa prikrivenim izjašnjavanjem za građanski model ustavnopravnog uređenja, pri čemu se zloupotrebom demokratizacije društva, borbom za ljudska prava ipak u suštini stvaraju uslovi za majorizaciju, a kroz eliminaciju osnovnih ustavnih postulata složenog multinacionalnog BH društva.

Tako je i došlo do sukoba normativnog i stvarnog do mjere da dovodi u pitanje pronađeni ustavni okvir funkcionisanja novonastale državne zajednice federalnog tipa i njenih institucija.

U mandatnom periodu 2018-2022. godina glavno oružje protiv Republike je trebao biti Ustavni sud BiH, potpomognut ustavom ovlašćenim pokretačima ustavnih sporova i zaštite ustavnosti (bošnjački i „hrvatski“ član Predsjedništva, bošnjački poslanici Parlamentarne skupštine BiH, bošnjački delegati u Vijeću naroda Republike Srpske), da sinhronizovano zadaju „poslednji udarac“ Republici kroz „zaštitu“ ljudskih prava i sloboda, zabranu diskriminacije, pravnu državu, vladavinu prava, evropske standarde, u konačnom trasiranje puta u stvaranju građanske (bošnjačke) države.

Trebalo je iz Republike isisati još atributa njene opstojnosti, posebno imovina, obilježja, federalne elemente, predstavljanje naroda i entiteta, konsenzus, paritet, prosto, jedan čovjek jedan glas.

Kroz odluke ustavnog suda, trebalo je izvršiti „ustavnopravnu“ reviziju ustava i ustavnih i dejtonskih principa, pri čemu bi bez formalne promjene ustava došlo do potpune transformacije BiH i oživljavanja kontinuiteta ratne, nepostojeće, imaginarne, građanske, bošnjačke republike BiH kao ustavnopravnog sljedbenika nestale, raspadnute SR BiH.

Napadi na Republiku Srpsku su išli u pravcu osporavanja prava institucijama Republike da uređuju pitanja iz, kako kažu, „isključive nadležnosti institucija BiH“ koje je prije svih visoki predstavnik nametao, a koje izvorno nisu nadležnosti BiH.

Tako su se osporavale odredbe imovinskih odnosa sadržane u Zakonu o poljoprivrednom zemljištu, Zakonu o unutrašnjoj plovidbi Republike Srpske, Zakonu o šumama i Zakonu o nepokretnoj imovini koja se koristi za funkcionisanje javne vlasti, jer je pitanje „državne imovine“ u isključivoj nadležnosti „države“ BiH, da Republika Srpska nema ustavni osnov za donošenje ovog zakona, da se osporenim odredbama krše odredbe Ustava BiH kojim su utvrđeni kontinuitet i identitet države BiH, koji podrazumijevaju pravo BiH da nastavi da reguliše „državnu imovinu“, čiji je titular i koji daje nadležnost „državi“ BiH i njenim institucijama, a ne entitetima da regulišu ovo pitanje, da je to pitanje kontinuiteta propisa i slično.

Osporavana je i Deklaracija o ustavnim principima koja predstavlja ozbiljno kršenje principa kontinuiteta i ugrožava ostvarivanje nadležnosti „države“ BiH. Osporavaju naše djelovanje u segmentu o pravosudnim institucijama BiH, u oblasti odbrane i bezbjednosti, indirektnog oporezivanja, jer to ugrožavava nadležnosti BiH i ustavnopravni poredak BiH, da to predstavlja ozbiljno kršenje principa demokratije i pravne države i ugrožava ostvarivanje nadležnosti „države“ BiH.

Podsjećamo da je ovaj mandatni period bio obilježen napadom preko Ustavnog suda BiH kroz više zahtjeva za ocjenu usaglašenosti ustava entiteta sa Ustavom BiH i rješavanje ustavnog spora između BiH i Republike Srpske. Tako za 2022. godinu izdvajamo zahtjeve za ocjenu usaglašenosti ustava entiteta sa Ustavom BiH i pitanje vitalnog nacionalnog interesa (podnosilac zahtjeva Željko Komšić), Zakona o lijekovima i medicinskim sredstvima Republike Srpske (sankcije od SAD dobio ministar Alen Šeranić, a ranije su sankcionisani i predsjednik Srpske Željka Cvijanović i srpski član Predsjedništva BiH Milorad Dodik) i Zakona o dopunama Zakona o republičkoj upravi, Zakona o nepokretnoj imovini koja se koristi za funkcionisanje javne vlasti (bošnjački delegati u Domu naroda Parlamentarne skupštine BiH), Deklaracija o ustavnim principima i zaključci Narodne skupštine Republike Srpske od 10. decembra 2021. godine (bošnjački poslanici Predstavničkog doma parlamenta BiH).

U 2021. godini izdvajamo zahtjev za ocjenu ustavnosti Zakona o neprimjenjivanju Odluke visokog predstavnika kojom se donosi Zakon o dopuni Krivičnog zakona BiH (podnosioci sedam delegata iz Kluba Bošnjaka u Vijeću naroda Republike Srpske), Zakona o šumama (sedam delegata iz Kluba Bošnjaka u Vijeću naroda Srpske), Zakona o obezbjeđenju kvaliteta u visokom obrazovanju Srpske (sedam delegata iz Kluba Bošnjaka u Vijeću naroda Srpske), Zakona o tehničkim propisima Republike Srpske (Šefik Džaferović).

U 2019. godini se izdvajaju zahtjevi za ocjenu ustavnosti Zakona o unutrašnjoj plovidbi Republike Srpske (podnosioci zahtjeva sedam delegata iz Kluba Bošnjaka u Vijeću naroda Republike Srpske), Zakona o poljoprivrednom zemljištu (sedam delegata u Klubu Bošnjaka u Vijeću naroda Srpske), Zakona o prevozu u drumskom saobraćaju Republike Srpske (bošnjački poslanici Predstavničkog doma parlamenta BiH).

Podsjećamo, da se ne zaboravi, i zahtjev za ocjenu ustavnosti Zakona o Danu Republike Srpske (podnosilac zahtjeva devet delegata Vijeća naroda Republike Srpske), kao i Zahtjev za ocjenu ustavnosti Zakona o praznicima Republike Srpske (osporavanje 9. janura), podnosilac zahtjeva Bakir Izetbegović.

Kontinuitet napada na imovinu Republike krenuo je još 2010. godine zahtjevom za ocjenu ustavnosti Zakona o statusu državne imovine koja se nalazi na teritoriji Republike Srpske i pod zabranom je raspolaganja, podnosilac zahtjeva Sulejman Tihić.

Zaključno u vezi sa imovinom konstatujemo da Srpska nema dilemu u vezi sa pitanjem titulara, vlasništva nad imovinom. Entiteti su vlasnici imovine na svojoj teritoriji, a BiH ne posjeduje teritoriju već samo spoljnu granicu. To potvrđuju i ženevski principi na kojima je nastala BiH, kao i podjela te imovine (teritorije) u omjeru 49:51. Dejtonski ustav, Aneksi četiri, osam i devet to nedvosmisleno potvđuju. Čak je i ovakav Ustavni sud potvrdio (2000. godine) da su svojinski odnosi i zaštita svih oblika svojine u nadležnosti Republike. Potvrdio je to i kroz ocjenu ustavnosti zakona o privatizaciji.

Pitanje titular imovine, kao dilema nije ni postojala dok je vještački nije stvarila međunarodna zajednica. Sporazum o sukcesiji nije osnov za svojinu, već samo za raspodjelu između sukcesora, država bivše SFRJ, a BiH može imati imaovinu na raspolaganju koju joj daju entiteti.

Republika Srpska je odbranu svog ustavnopravnog statusa garantovanog ustavom BiH i cjelinom dejtonsko-pariškog sporazuma branila institucionalno prije svega, kao i političkom borbom. Najznačajniji dokumenti te odbrane koji su trasirali put svih budućih odbrana su pretočeni u snažna akta Narodne skupštine.

Izdvajamo, Informaciju o prenosu nadležnosti sa Republike Srpske na nivo BiH kojom se ističe potreba donošenja zakona koji će omogućiti nesmetano funkcionisanje Republike Srpske. Narodna skupština je povukla saglasnosti na Sporazum o nadležnostima u oblasti indirektnog oporezivanja između Republike Srpske i Federacije BiH, Sporazuma o prenošenju određenih odgovornosti entiteta kroz uspostavljanje Visokog sudskog i tužilačkog savjeta BiH, Sporazuma o prenosu nadležnosti iz oblasti odbrane na institucije BiH potpisan sa Vladom Federacije BiH.

Posebno je važno podsjetiti reakciju Republike u vezi sa ocjenom rada visokog predstavnika, primjene Aneksa deset Opšteg okvirnog sporazuma za mir u BiH u periodu razgovora o imenovanju novog visokog predstavnika, kojom se osuđuje rad visokih predstavnika koji su kršeći Dejtonski sporazum i njegov Aneks deset, kršili međunarodno pravo i zloupotrebljavali svoj mandat.

Jedna od posebnih reakcija Republike se odnosila na pitanje u vezi sa antidejtonskim djelovanjem Ustavnog suda BiH, kao i u vezi sa pitanjima o neustavnoj transformaciji dejtonske strukture BiH i uticaju na položaj i prava Republike Srpske.

U svojim odlukama Ustavni sud BiH je nastavio sa praksom da odlukama mijenja unutrašnje uređenje BiH, da u kontinuitetu narušava pravni poredak, ustavnost i zakonitost, vladavinu prava, djeluje politički, izlazi iz okvira ustava i svojih nadležnosti, sam stvara nove norme svojim ekstenzivnim i voluntarističkim tumačenjem, sam se upušta u prenos nadležnosti, zadire u rad zakonodavnih tijela, jednom riječju, faktor je nestabilnosti za ukupan opstanak državne zajednice.

U sledećem mandatnom periodu Republika će biti suočena sa nastavkom ataka po istom modelu, pojačan evropskim putem i famoznih, neprovodivih, štetnih 14 prioriteta Evropske komisije, lažnim građanstvom, demokratijom i borbom za ljudska prava. Republika će imati veliku odgovornost da nastavi energičnu odbranu na jasnim postulatima u aktima institucija Srpske, posebno Narodne skupštine u aktuelnom mandatu.

Ustavni sud ne može predstavljati ustavotvorca, ima isključivu ulogu zaštitnika Ustava BiH, ustava po mjeri konstitutivnih naroda i njihovog etno – teritorijalnog federalnog predstavljanja kao bazne odrednice, novonastale, složene, multietničke državne zajednice.