Publicista Dragan Mijović otkriva za Srnu da su Turci 1729. godine stotine kamenih krstova i mramorova sa najstarijeg sarajevskog pravoslavnog groblja na Carini, što je današnji Marijin dvor, uzidali u bedeme na Vratniku, pa ih je malo od prije tog vremena preostalo, te da su najstariji spomenici u groblju iz 16. vijeka svi nosili isključivo natpise na ćirilici.
Piše: Željka Domazet
Mijović kaže da prije priče o ekshumaciji ovog najstarijeg sarajevskog groblja i planovima za gradnju bogoslovije na toj lokaciji, treba iznijeti nekoliko zanimljivih činjenica o samom groblju i njegovom velikom kulturno-istorijskom značaju, kao svjedočanstvu jedne epohe, ali i tadašnjim srpskim žiteljima grada Sarajeva.
– Groblje je bilo ograđeno kamenom ogradom sa velikom kapijom koja se ključala teškom bravom. Čuvanje, održavanje, kao i svi troškovi za turskog zemana bila je odgovornost Srpsko-pravoslavne crkvene opštine sarajevske koja je vijekovima plaćala čuvare, uvijek Srbe koji su i stanovali u crkvenoj kući tik uz groblje – priča Mijović koji je do detalja upoznat sa svim što je predstavljalo imovinu Srba i Srpske pravoslavne crkve (SPC).
Mijović napominje da su oni popravljali kapelu, ogradu, staze, kosili travu, krčili grmlje i radili sve druge potrebne poslove, te dodaje da je ta kuća po zatvaranju groblja izdavana pod zakup.
– Kada su u pitanju razne naknade vlastima, u arhivu Crkvene opštine sačuvane su mnoge bilješke, poput one da je 25. marta 1678. Pašinom divanu „poradi groblja“ isplaćeno 17.310 aspri, zatim tri godine kasnije još 12.580 aspri i tako redom – precizira Mijović.
Stotine kamenih krstova uzidano u bedeme Vratnika
Mijović navodi da su Turci su 1729. godine stotine kamenih krstova i mramorova sa ovog groblja uzidali u bedeme na Vratniku, tako da je malo njih od prije tog vremena preostalo.
– U lapidarijumu Zemaljskog muzeja u Sarajevu iz groblja na Carini prenesena su dva sarkofaga sa poklopnom pločom iz 15. vijeka. U jednom od njih se nalazila čuvena staklena čaša koja je danas jedan od najvrednijih eksponata srednjovjekovne zbirke – ističe Mijović.
Mijović naglašava da su najstariji preostali spomenici u groblju iz 16. vijeka i da su svi nosili isključivo natpise na ćirilici.
– Jedan od najstarijih krstova pripadao je nekom Damjanu koji se upokojio 1652, sličan stari spomenik Jeftan Despić prenio je u portu Stare crkve na Čaršiji. Tokom istraživanja lokaliteta starog groblja na Carini, doktor Vladislav Skarić i Darinka Despić su sakupili mnoge artefakte i pohranili ih u Muzej Stare crkve – kaže on.
Mijović napominje da će u Muzeju Stare crkve kasnije završiti i fragment jedne nadgrobne ploče ispisane ćirilicom iz 1743. godine.
– Ta nadgrobna ploča bila je uzidana u cokl kafane „Tilava“ koja se nalazila na Marijin dvoru u uglu ulica Vojvode Putnika i Branimira Ćosića gdje je upravo nekad bio i sjeveroistočni ugao groblja na Carini – rekao je on.
Tu ploču je, kaže Mijović, imao prilike gledati dok je kao srednjoškolac tu ponekad pio kafu, čekajući autobus na obližnjem stajalištu.
Kada je kafana porušena, precizira Mijović, ploča je prenijeta u Muzej Stare crkve.
– U vrijeme Kraljevine Jugoslavije uz groblje se nalazila i kafana „Stari panj“ – naveo je on.
