Veliki filmski i televizijski reditelj, scenarista, istoričar umjetnosti i likovni kritičar Đorđe Kadijević preminuo je 10. jula u Beogradu u 94. godini.
Rođen u Šibeniku 6. januara 1933. godine, Đorđe Kadijević je diplomirao istoriju umjetnosti na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Upravo je ta akademska podloga duboko oblikovala njegov filmski izraz, koji se odlikovao izuzetnom vizuelnom estetikom i promišljenim kompozicijama kadra.
Njegovo ime postalo je sinonim za početke horor žanra na ovim prostorima. Filmom Leptirica iz 1973. godine, zasnovanom na pripoveci Milovana Glišića, Kadijević je stvorio prvi srpski horor film, djelo koje i danas uživa kultni status i smatra se remek-djelom žanra.
Kadijevićeva karijera neraskidivo je vezana za crni talas, koji je kritički preispitivao društvenu stvarnost, odstupajući od zvaničnih optimističnih narativa. Njegovi rani filmovi, kao što su Praznik (1967) i Pohod (1968), donijeli su subverzivan pristup temama iz Drugog svjetskog rata. U njima često nije bilo tradicionalnih figura partizana, što je u to vrijeme predstavljalo hrabar umjetnički iskorak.
Njegov opus obuhvata i druga značajna ostvarenja poput filmova Sveto mesto i Darovi moje rođake Marije.
Pored igranog filma, Kadijević je ostavio dubok trag i na televiziji. Njegova serija Vuk Karadžić (1987-1988) osvojila je Gran pri na televizijskom festivalu u Rimu kao najbolja evropska serija i predstavlja jedan od vrhunaca jugoslovenske televizijske produkcije.
Pored filmskog rada, bio je cijenjeni istoričar umjetnosti, esejista i likovni kritičar. Objavio je veliki broj stručnih i publicističkih tekstova o filmu, slikarstvu i estetici, a tokom karijere bio je dobitnik brojnih domaćih priznanja za doprinos filmskoj umjetnosti i kulturi.
Film kao metafizička ljepota
Kadijevićev pristup filmu je bio intelektualan i filozofski. Smatrao je da film mora da bude „filozofski kategorisan“ i govorio o „ljepoti u metafizičkom smislu“. Za njega, svaki kadar je bio važan, poput detalja na renesansnoj slici, a razlika između bioskopskog i televizijskog filma bila je tema vrijedna duboke analize.
Taj pristup, u kojem se prepliću istorija umjetnosti, mitologija i filozofija, bio je zaštitni znak njegovog cjelokupnog opusa.
Za svoje stvaralaštvo dobio je brojna priznanja, uključujući Sretenjski orden Republike Srbije 2020. godine, nagradu za životno djelo „Dositej Obradović“ 2024. godine, kao i „Zlatni pečat“, najviše priznanje Jugoslovenske kinoteke. Odlaskom Đorđa Kadijevića, srpska kultura izgubila je ne samo velikog reditelja, već i jednog od posljednjih renesansnih intelektualaca koji je umjetnost posmatrao u njenoj totalnosti.
