Publicista Dragan Mijović otkriva za Srnu, na osnovu vrijedne dokumentacije koju posjeduje, da je za gradnju Bogoslovije i kapele u Sarajevu bilo obezbijeđeno sedam dunuma srpske zemlje, ali da je realizaciju omeo početak Drugog svjetskog rata, koji je donio neviđeno stradanje Srba i njihove Crkve.
Piše: Željka Domazet
Mijović navodi da su pregovori sa katoličkom stranom trajali godinama, da bi u ime Eparhijskog savjeta 26. aprila 1931. Šćepan Grđića sugerisao na sjednici uprave Opštine da predsjednik Tanasije Ikonić i Odbor moraju konačno, na bilo koji način riješiti pitanje parcele groblja na Carini i ubrzati posao ekshumacije i gradnje bogoslovije.
– Natezanje oko cijene sa Katoličkom župom je potrajalo i tek sredinom 1934. godine im je isplaćena „njihova“ polovina, za tada velikih pola miliona dinara – napominje Mijović.
Sedam dunuma za gradnju Bogoslovije i kapele
Mijović precizira da je Upravni odbor Crkvene opštine iste godine na sjednici 30. septembra odobrio da se Patrijaršiji za gradnju Bogoslovije na grobljanskoj parceli dodijeli oko sedam dunuma zemljišta, dok će Patrijaršija njima za uzvrat prepustiti pomenutu parcelu sa druge strane Ulice vojvode Putnika.
– Određen je i rok do 1. maja naredne godine, do kada građani mogu sa starog groblja prenijeti posmrtne ostatke srodnika u svoje porodične grobnice, poslije kojeg će opština o svom trošku izvršiti opštu ekshumaciju i kosti pokojnika prenijeti i sahraniti u zajedničku kriptu na koševskom groblju. No, i poslije tog roka stvari oko ekshumacije su zapinjale, pogotovo oko konačne namjene rečenog zemljišta, pa je tek 1937. glavni gradski urbanista inženjer Đorđe Božić sa svojim timom uradio generalni situacioni, odnosno regulacioni plan grada, koji je obuhvatio i gradnju Bogoslovije na mjestu groblja – navodi Mijović.
Mijović kaže da su i prije toga crkvene vlasti raspisale konkurs za projekat bogoslovije, koji je u osnovnim zamislima slijedio sugestije arhitekte Aleksandra Deroka, koji u to vrijeme boravio u Sarajevu, pripremajući projekat za gradnju Preobraženjske crkve, a njegovo će djelo biti i Kapela vidovdanskih heroja na Koševu.
Projekat Bogoslovije remek-djelo
On napominje da je ugledni sarajevski arhitekta Dušan Smiljanić 1935. godine uradio idejni projekat Bogoslovije.
– Objekat bi bio izuzetne ljepote, a Smiljanićev rad je pohvaljen i od crkvenih vlasti i od stručne javnosti kao svojevrsno remek-djelo arhitektonske umjetnosti, gdje će se susresti moderni stil bogoslovije sa vizantijskim stilom hrama, jer je prvobitno planirana gradnja crkve za oko 600 duša. Još 1914. godine zacrtano je da to bude reprezentativna, moderna građevina – ističe Mijović.
Mijović otkriva da bi, prema prvom proračunu, gradnja trebalo da košta oko 4,6 miliona dinara.
– Partrijaršijski savjet u Sremskim Karlovcima koji je rukovodio svim poslovima u vezi sa gradnjom, usvojio je načelno taj projekat, međutim cijena koštanja je bila vrlo visoka, s tim što bi opremanje namještajem i drugim sredstvima zahtijevalo još dosta novca. Sveti arhijerejski Sinod tražio je izmjene dijelova projekta, kako bi se cijena radova uklopila u tri miliona dinara – navodi Mijović.
On kaže da je Smiljanić na kraju 1936. godine uvažio uputstvo patrijarha Varnave za izmjene projekta, tako da ukupni troškovi gradnje ne prelaze 3,5 miliona dinara.
– Odbor za gradnju je odmah raspolagao sa oko milion dinara, dok će se ostatak planiranih sredstava obezbijediti hipotekarnim zajmom, koji bi se otplaćivao po godišnjem razrezu: Patrijaršija 16.000 dinara, eparhije sarajevska 50.000, banjalučka 50.000, tuzlanska 25.000 i mostarska 10.000, jer će se i za njih tu školovati sveštenici – navodi Mijović i dodaje da će znatan dio troškova pokriti i Crkvena opština sarajevska.
On kaže da je projekat predviđao da Bogoslovija ima dva paviljona okrenuta u pravcu sjever-jug, spojena arkadom, pa bi bila u oblik ćiriličnog slova P.
– Paviljoni bi imali dimenzije 44 puta 10 metara, sa ukupno tri etaže. U istočnom paviljonu do duvanske fabrike bio bi smješten rektorat, biblioteka, velika gimnastička sala, muzička dvorana i druge prateće prostorije, dok bi na spratovima bile učionice. U zapadnom paviljonu bio bi internat za oko 150 učenika, ambulanta, kuhinja, ekonomat, sobe za posjete i slično. U traktu koji povezuje paviljone bila bi velika trpezarija, a do nje kapela sa kriptom za kosti ekshumiranih pokojnika. No poslije je ta kripta izgrađena na Koševu. Unutar paviljona dvorište od oko 1000 metara kvadratnih – precizira Mijović.
Mijović kaže da je čitav objekat zamišljen kao jedna monumentalna građevina, u čijoj bi pozadini u pravcu Miljacke bio uređen veliki park za šetnju i odmor bogoslova.
On je istakao da se razmišljalo i o gradnji ženske gimnazije pri Crkvenoj opštini.
