Selo Prebilovci kod Čapljine, u kojem je stradalo srpsko stanovništvo od ustaša, ubraja se među najstradalnija mjesta u svijetu tokom Drugog svjetskog rata zbog čega je važno ne zaboraviti njihovu žrtvu jer samo na taj način prebilovački stradalnici mogu da budu pobjednici nad njihovim dželatima, izjavio je danas Srni istoričar Dejan Škrivan.
Škrivan je rekao da je to jedan od najvećih zločina na teritoriji nekadašnje NDH.
– Ako znamo da je od oko 1.000 prijeratnih stanovnika Prebilovaca kraj rata dočekalo samo njih oko 170, to dovoljno govori koje su razmjere njihovog stradanja – naveo je Škrivan, povodom 85 godina od stradanja Srba u Prebilovcima.
On je naveo da u Prebilovcima nakon tog zločina među preživjelim gotovo da nije bilo djece, žena i starijih, nego su preživjeli isključivo muškarci koji su uzeli puške u ruke da se odbrane od okupatora.
– Važno je da se danas sjećamo Prebilovaca i njihovog stradanja ne samo u Drugom svjetskom ratu 1941. godine, nego i u posljednjem ratu 1992. godine jer na taj način prebilovačke žrtve i tragično stradala učiteljica Stana, kao simbol tih žrtava, mogu da budu pobjednici nad njihovim dželatima – naveo je Škrivan.
U Prebilovcima kod Čapljine sutra i u četvrtak, 6. avgusta, biće obilježeno 85 godina od ustaškog zločina nad Srbima, u prisustvu zvaničnika iz Republike Srpske.
Ustaše su masakr u Prebilovcima počinile između 6. i 11. avgusta 1941, pod komandom Ivana Jovanovića Crnog. Većina je živa bačena u jamu Golubinku, dok su ostali ubijani na licu mjesta.
Jedina osoba koja se spasla i živa izašla iz škole u Prebilovcima bila je Mara Bulut.
Prema njenim riječima, ustaše su vadile bebe iz kolevki i razbijale dječije glave o zid škole pred očima majki.
Samo u Prebilovcima ubijeno je 830 Srba, dok iz 57 porodica niko nije preživio pogrom.
Stana Arnaut bila je učiteljica u Osnovnoj školi „Kralj Milutin“ u Prebilovcima i njena jedina „krivica“ bila je što nije željela da se odvoji od svojih đaka kada su je ustaše tog avgusta, 1941. godine mučile na stolici, iživljavali se nad njom i na kraju je ispred škole i ubili.
Učiteljica Stana je poslije silovanja i mučenja, zaklana, a užasnu smrt doživjeli su i njeni učenici.
Na prostoru Hercegovine bilo je oko 110 stratišta, od kojih su većina bile kraške jame poput Golubinke, Korićanke, Jagodnjače, Pandurice, Ržanog dola i mnogih drugih.
Zločin u Prebilovcima je u bivšoj Jugoslaviji prikrivan, a 1961. godine jame u koje su bacani Srbi su zabetonirane.
Otkopavanje 13 jama na području donje Hercegovine počelo je 1990. godine, a kosti više od 4.000 Srba 4. avgusta 1991. godine su sahranjene u spomen-kosturnicu u Prebilovcima.
U junu 1992. godine tokom ofanzive „Čagalj“ pripadnici HOS-a i HVO-a minirali su spomen-kosturnicu.
Hram Vaskrsenja Hristovog u Prebilovcima sagrađen je i osveštan 2015. godine u znak sjećanja na oko 4.000 Srba donje Hercegovine koje su ustaše ubile u Drugom svjetskom ratu, a Srpska pravoslavna crkva (SPC) je iste godine kanonizovala te žrtve.
Ovaj praznik ustanovljen je u kalendaru na datum kada su ustaše 1941. godine zvjerski ubile više od 850 mještana ovog sela, uglavnom žena i djece i bacile u jamu u Šurmancima nadomak Međugorja.
Po povratku Srba u Prebilovce poslije 2000. godine, ostaci kostiju su sakupljeni, a po izgradnji Hrama Vaskrsenja Hristovog počivaju u njegovoj kripti.
Hram u Prebilovcima sagrađen je uz pomoć tadašnjeg predsjednika Srpske Milorada Dodika i zahvaljujući donacijama Srba u dijaspori.
Japanski list „Asahi Šimbun“ svrstao je Prebilovce na četvrto mjesto po stradanju u 20. vijeku.
Razmjere ustaške bestijalnosti navele su italijanskog generala Alesandra Luzana da pošalje detaljan Musoliniju izvještaj o zločinu nad Prebilovčanima.
U pismu je Luzano istakao da je učiteljica Stana Arnaut silovana pred njenim đacima i da su čak i djevojčice od osam godina bile silovane. Luzano je bio zgrožen činjenicom i da je u zločinu učestvovao i jedan sveštenik Rimokatoličke crkve.
